2- خانواده واهمیت آن در نگاه نواندیشان اسلامی

در نظر نواندیشان اسلامی خانواده اولین ومهمترین واحد اجتماعی است وزن بعنوان مادر در خانواده نقش محوری وجایگاه ویژه ای دارد وبه دلبل وظایف سنگین ومستمر در ایفای نقش های خانگی نیاز به حمایت اقتصادی وتوجهات ویژه از سوی همسر وجامعه احساس می شود . با آنکه اولویت نقش مادری نسبت به نقش های دیگرزنان انکار ناپذیر است ولی در خانواده نقش پدری مردان نیز نباید در حاشیه قرار گیرد بعلاوه حمایت از نقش مادری باید به صورت واقعی واثباتی باشد نه به شکل اجبار ومحددیت در مورد نقش های دیگر زنان . این حمایتها می تواند با توزیع عادلانه درآمد خانواده یا اختصاص درآمد ویژه ای برای دوران بارداری وشیردهی مادران توسط دولت یا اختصاص حقوق ماهیانه برای زنان خانه دار باشد. در شرایطی که امکان حمایت اقتصادی از زنان سرپرست خانوار ونیز خانواده های نیازمند وجود ندارد ایجاد شرایط برابر برای اشتغال زنان لازم است همچنین امکان استفاده از مهد کودک های ارزان ومناسب برای تمام اقشار زنان بویژه زنان نیازمند ضروری است تا زنان کم درآمد ونیازمند جامعه نیز فرصت اشتغال وکسب درآمد داشته باشند .للرجال نصیب مما اکتسبوا وللنساء نصیب مما اکتسبن این آیه حق کسب وکار را برای زنان ومردان هر دو قائل است حق اشتغال وکسب درآمد اختصاص به مردان ندارد وحتی اولویت مردان در اشتغال  نیز در اسلام مطرح  نشده است واینکه مردان نیاز بیشتری به اشتغال دارند چون معمولا سرپرست خانواده اند اگر چه به ظاهر دلیلی منطقی است ولی یک نظریه اسلامی نیست با این حال باید نسبت به زنان نیازمند که قدرت رقابت با مردان را در شرایط نابرابر اجتماعی ندارند توجه وحمایت بیشتری صورت گیرد ونیزدر مورد خانواده هایی که به شدت به درآمد زن ومرد هردو نیازمندند. همانطور که می بینیم در بعضی خانواده ها حتی از روی ناچاری کودکان به کارهای سخت وکم در آمد تن می دهند.از آنجایی که مردان نسبت به زنان به طور طبیعی شرایط بهتری برای اشتغال دارند لذا حمایت مضاعف ازتوانمندان(مردان) آن هم با محروم کردن زنان نیازمند انصاف نیست وآن طور که عده ای ادعا می کنند حمایت از خانواده نیست چه بسا حمایت زنان نیازمند ومحروم نسبت به مردان متمکن با ایجاد فرصت های شغلی ،خانواده های بیشتری  را از فقر ونابسامانی نجات دهد . گرچه گمان می رود بیشتر زنان به دلیل وابستگی به مردان نیاز به کسب در آمد چندانی ندارند ویا زنان مسئولیتی در تامین معاش خانواده ندارند ولی در واقعیت مشاهده می شود که اکثر زنان شاغل به دلیل نیاز واقعی ونه سرگرمی صرف به کار خود ادامه می دهند واکثر آنها در آمدشان را برای خانواده هزینه می کنند به فرض آنکه عده ای از زنان برای کار انگیزه های شخصی داشته باشند ونیاز مادی هم مطرح نباشد  این موضوع چه اشکالی دارد؟ در حالیکه می بینیم مردان نیز از روی میزان نیازشان جذب بازار کار نمی شوند بلکه به دلیل  علاقه ویا توانایی های خود گاه چندین شغل را با هم انجام می دهند.

ریاست در خانواده

ریاست  مرد در خانواده که بینش دینی بر آن تاکید دارد، در نگاه نواندیشان مشکل ساز نیست  گرچه ریاست ومدیریت در خانواده یک توانایی ذاتی است ولی به سبب سهولت روابط اجتماعی وتقسیم مسئولیتها وایجادنظم بیشتر، ریاست در هرنهادی از جمله خانواده ضروری است اما این مسئولیت بیشتر نباید باعث امتیاز بیشتر برای رئیس خانواده باشد یا زمینه ستم ومحدودیت های ناروا را بر اعضای خانواده به وجود آورد. تعیین حدود اختیارات رئیس خانواده  وتاکید بر ریاست شورایی وآموزش آن در مسائل مختلف خانواده باعث استحکام اساسی بنیان خانواده وایجاد اطمینان وآرامش بیشترخواهد شد. ریاست مردان این حسن را دارد که خانواده حضور موثر مرد را در کنار خود بیشتر احساس کند واگر این مسئولیت از دوش مردان برداشته شود یا تقسیم شود این خطر وجود دارد که انگیزه مردان برای تشکیل خانواده وحفظ آن کمتر وحضورشان کمرنگتر شود در حالیکه در زنان انگیزه تعلق به خانواده واحساس وابستگی ها قویتراست وبه طور طبیعی زن علاقمند است زمان بیشتری را صرف کارهای خانگی ومصالح خانواده نماید .

مهریه ونفقه

درنظام حقوقی اسلام مسئولیت اقتصادی خانواده با مرد است از آنجا که زن به طور طبیعی وقت بیشتری را صرف خانواده می کند لذا با تامین نیازهای مالی اولیه از طرف همسرمی تواند با خاطری آسوده تر وبا رضایت درونی بیشتر به ایفای وظایف خانوادگی خود بپردازد. مهریه برای جبران خسارت احتمالی مادی است که ازدواج ومسئولیت های خانگی معمولا برای زن به همراه دارد ولی میزان آن باید با توانایی های واقعی مرد انطباق داشته باشد وهمانگونه که در سنت اسلامی مرسوم بوده در ابتدای تشکیل زندگی یا به محض ایجاد تمکن مالی بدون ایجادجبرودادخواست و با احترام ومحبت در اختیار زن قرار گیرد واین شیوه  برای عموم  از طریق رسانه های فرهنگی الگو سازی وتشویق شود نه آنکه مردان فقط در زمان جدایی به فکر پرداخت یا فرار ازمهریه بیفتند. البته راه دیگری هم وجود دارد اینکه زنان درصورت استطاعت مالی کافی و یا باشرط حقوق برابر در خانواده  وشروط دیگر از ابتدا اعلان نمایند که  ازمطالبه مهر صرفنظر

می نمایند.  دراندیشه دینی جدید با توجه به  اخلاق عرفی وواقعیتهای اجتماعی زنان نیز در صورت نیاز خانواده به در آمد بیشتر باید در تامین معاش خانواده در حد توان خود همکاری کنند مثلادرشرایط ورشکستگی مالی همسر وشرایط بحرانی خانواده ، از زن انتظار می رود در صورت تمکن مالی وعدم عسر وحرج ، کانون خانواده را حفظ کند واز مطالبه نفقه درگذرد.

 تقسیم مسئولیت وهمکاری در خانواده

زنان به دلیل ویژگی های  طبیعی وروانی اغلب مسئولیت ها وکارهای خاصی را با علاقمندی انتخاب می کنند اما گاه براساس نیازهای خود و خانواده یا به دلیل توانایی های خاص خود یا محدودیت ها ونیازهای جامعه در زمینه های دیگر نیز به فعالیت می پردازند. زن ومرد  می توانند برحسب شرایط خانواده  وتوافق  باهم ،مسئولیت های مشابه یا متفاوتی را قبول کنند مثلا اگر زن پا به پای مرد در تامین هزینه خانواده مشارکت دارد از مرد هم انتظارمی رود در ایفای مسئولیت های خانگی مانند نگهداری وتربیت فرزندان وامور داخل خانه با زن همکاری کند.تقسیم مسئولیت در خانواده برحسب علاقه شخصی ، توانایی وتوافق زن ومرد است وتعیین تکلیف  برای  همه خانواده ها  از طرف دولت وترغیب الگوی سنتی درمورد کودکان برای پذیرش نقش های جنسیتی حتی اگر قائل به کارکرد مثبت این شیوه در همه اعصار وجوامع باشیم صبغه فرهنگی دارد نه دینی وبر حسب شرایط اجتماعی قابل تغییر است .

طلاق

گرچه در اسلام طلاق از مبغوض ترین حلالهاست اما به عنوان آخرین راه حل وبرای ایجاد امکان تجربه جدید وادامه زندگی آرام با  فرد دیگر مشروع است . در قوانین حقوقی اسلام طلاق برای مرد آسانتر اما پر هزینه تر است. از آنجا که عوارض فروپاشی خانواده در شرایط کنونی بیشتر دامن گیر زنان وکودکان است لذا حق برابری در طلاق به شرط صرفنظر از حقوق خود نفع چندانی عاید زنان نمی کند ولی انتظار می رود در صورت شرایط دشوار وعسروحرج زن وخودداری همسر ازطلاق به منظور ستم به زن، حمایت قانونی لازم با کمترین هزینه واتلاف وقت برای رهایی زن  صورت گیرد .